การเล่นส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้ได้อย่างไร ?

การเล่นเป็นวิธีการเรียนรู้อย่างหนึ่งที่เป็นธรรมชาติ


                การศึกษา เป็นสิ่งที่จำเป็นสำหรับทุกคนและมีความสำคัญอย่างยิ่งโดยเฉพาะกับในระดับปฐมวัย ที่ครูผู้สอนหรือผู้ที่อยู่ใกล้ชิดต้องคอยดูแลเอาใจใส่อย่างใกล้ชิดเพราะมีความสำคัญต่อการพัฒนาเด็กให้เจริญเติบโต และในขณะเดียวกันก็ต้องสอนให้เด็กได้รู้จักการช่วยเหลือตนเองในเรื่องง่ายๆ ซึ่งก็ไม่ง่ายเลยสำหรับเด็กที่อายุ 3 ขวบให้สามารถช่วยเหลือตนเองได้อย่างที่เราต้องการ และเมื่อกล่าวถึงเด็กอนุบาลแล้วก็ต้องคิดเลยไปถึงเรื่องการเล่นเพราะเป็นสิ่งที่คู่กับเด็กได้เป็นอย่างดีแต่ก็มีผู้ปกครองหลายท่านที่ไม่ยอมให้ลูกได้เล่น โดยเฉพาะเวลาที่ลูกมาโรงเรียนก็มักจะมีคำถามว่า “วันนี้เรียนอะไรบ้าง” “อ่านหนังสือได้หรือยัง” “แล้ววันนี้มีการบ้านไหม” คำถามพวกนี้ดิฉันมักจะได้ยินอยู่บ่อยๆ โดยบางครั้งผู้ปกครองอาจลืมคิดไปว่าการเล่นก็สามารถทำให้เด็กเกิดการเรียนรู้ได้เช่นเดียวกัน


                การเล่นของเด็ก เป็นกิจกรรมหรือการกระทำที่ให้ความสนุกสนานเพลิดเพลินแก่เด็กโดยไม่คำนึงถึงผลที่เกิดขึ้น เป็นวิธีการเรียนรู้อย่างหนึ่งที่เป็นธรรมชาติ การเล่นมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อชีวิตเด็ก เพราะการเล่นเป็นสัญลักษณ์ของการถ่ายทอดประสบการณ์เด็กซึ่งเป็นการตอบสนองความต้องการของ เด็กในปัจจุบัน และถ่ายโยงประสบการณ์นี้ไปยังอนาคตของเด็ก การเล่นของเด็กเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นเองโดยไม่มีการบังคับ เด็กต้องการเล่นอยู่ตลอดเวลา โดยไม่กำหนดเวลา และเด็กมีความสุขเมื่อได้เล่น และเด็กมีความสุขเมื่อต้องได้เล่น การเล่นของเด็กที่แท้จริงต้องเปิดโอกาสให้เด็กเล่นอย่างอิสระทั้งทางกาย ทางความคิดและทางสังคม นอกจากนี้การเล่นยังเป็นการแสวงหาความเพลิดเพลินจากสิ่งแวดล้อมและประสบการณ์การเรียนรู้ ถ้าการเล่นนั้นน่าสนใจและน่าสนุกก็จะเป็นการกระตุ้นให้ติดตามโดยไม่ต้องใช้ความพยายามใดเลย


การเล่นนอกจากจะเป็นธรรมชาติของเด็กแล้วยังเป็นสิ่งที่นำไปสู่การเรียนรู้ รู้จักธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม รู้จักสังเกต รู้จักคิดเชื่อมโยงเหตุผล การเล่นช่วยให้เด็กพัฒนาไปสู่วิถีการดำเนินชีวิตเมื่อเติบโตเป็นผู้ใหญ่นำสังคม ไปสู่การรู้จักรับผิดชอบต่อตนเอง เรียนรู้ระเบียบวินัย รู้จักควบคุมอารมณ์ ถ่ายทอดจินตนาการ 


นอกจากนี้การเล่นยังช่วยส่งเสริมพัฒนาการด้านต่างๆ ของร่างกาย การเล่นมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการส่งเสริมพัฒนาการและความเจริญของเด็กวงการศึกษาปฐมวัย ถึงกับกล่าวว่าการเล่นเป็นหัวใจของการจัดการศึกษาเลยทีเดียว ถ้าจะย้อนดูถึงความสำคัญของการเล่นของเด็ก นักการศึกษาปฐมวัยตั้งแต่ในอดีต ต่างให้ความสำคัญของการเล่นในฐานที่เป็นเครื่องมือที่นำไปสู่พัฒนาการและการเรียการเล่นของเด็กวัยทารกจะเริ่มจากการเล่นส่งเสียงร้อง แสดงปฏิกิริยาโต้ตอบต่อเสียงที่ได้ยิน ท่วงทำนอง จังหวะ และการโต้ตอบจากผู้ใหญ่

เด็กเรียนรู้โดยผ่านจากการเล่น อย่างเช่น เวลาที่เขาได้เล่นเครื่องเล่นสนาม ได้ปีนป่าย เขาก็ต้องเรียนรู้วิธีที่จะต้องจับหรือปีนอย่างไรไม่ให้เขาหล่นลงมา แล้วเล่นแบบไหนที่ไม่ให้เกิดอุบัติเหตุหรือไม่ให้ตัวเองต้องเจ็บตัว ที่กล่าวมานี้ก็มาจากการเล่นแถบทั้งสิ้น แต่ถ้ากลับกันเด็กไม่เคยได้เล่นเลย เขาก็จะไม่รู้ว่าวิธีปีนขึ้นไปต้องปีนอย่างไรเพื่อไม่ให้ตัวเองต้องตกลงมา เด็กก็จะไม่กล้าเล่นและจะทำให้เขาเป็นคนไม่กล้าที่จะตัดสินใจ


                การเล่นมีหลายอย่างไม่จำเป็นต้องเป็นเครื่องเล่นสนามหรือเล่นกลางแจ้งอย่างเดียว การเล่นโดยการเล่นตามมุมต่างๆ ก็สามารถพัฒนาให้เด็กมีทักษะในการเรียนรู้ได้เช่นเดียวกัน เช่นมุมบ้าน มุมบทบาทมสมมุติ มุมวิทยาศาสตร์ โดยตามโรงเรียนต่างๆ จะจัดมุม ไว้ให้สำหรับเด็กๆ ได้เล่นและเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ของเด็ก


                วัยอนุบาล เป็นวัยที่การเล่นมีบทบาทสำคัญที่สุดต่อพัฒนาการและการเรียนรู้ของเด็ก เรียกกันว่า การเล่นคือกิจกรรมหลัก การเล่นของเด็กวัยนี้เป็นการจุดประกายแห่งการเรียนรู้เกี่ยวกับโลกโดยรอบ เป็นการส่งเสริมการคิดและจินตนาการ ซึ่งเป็นพื้นฐานของการเรียนรู้จากสิ่งที่เป็นรูปธรรมไปสู่สิ่งที่เป็นสัญลักษณ์ และพัฒนาไปสู่การคิดรวบยอด ทั้งนี้การเล่นที่เป็นกระบวนการดังกล่าวจะทำให้เด็กได้พัฒนาการการสื่อสารและบูรณาการทั้งด้านการสื่อความคิดและความรู้สึก

ข้อเสนอแนะสำหรับพ่อแม่และผู้ที่อยู่ใกล้ชิดในการเล่นกับลูก

  • เข้าใจว่าการเล่นคือ พัฒนาการเรียนรู้ และส่งเสริมให้เด็กมีความคิดสร้างสรรค์
  • เล่นกับเด็กได้ทุกวัน วันละเล็กวันละน้อย อย่างสม่ำเสมอ
  • ปล่อยให้เด็กเล่นอิสระในการเล่น มีอิสระในการตัดสินใจ แก้ปัญหา และแสดงออกด้วยตนเอง
  • ให้คำชมเชยเมื่อเด็กเล่นได้สำเร็จ ถ้าเล่นไม่สำเร็จก็ให้กำลังใจ
  • จัดสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยในการเล่น ตลอดจนเลือกของเล่นที่ปลอดภัย
  • การเล่นไม่จำเป็นต้องเลือกซื้อของเล่นที่ราคาแพง ของเล่นที่พ่อแม่ทำเองจากวัสดุที่มีในบ้านหรือการพูดคุย หยอกล้อ การเล่านิทาน ร้องเพลง ทายปัญหา จะเป็นการเล่นที่ส่งเสริมพัฒนาการเด็กได้อย่างดี และมีคุณค่ามากสำหรับลูก


                เมื่อผู้ปกครองเข้าใจธรรมชาติของเด็กแล้วก็ควรสนับสนุนให้เด็กได้เรียนรู้โดยผ่านการเล่น แต่ก็ไม่ควรเล่นเพลินนะครับ เด็กๆ ควรเล่นให้พอดี และเล่นอย่างสร้างสรรค์เพื่อเด็กๆ จะได้เกิดทักษะการเรียนรู้ แล้วก็อย่าลืมที่จะหัดเขียนหัดอ่านด้วยนะครับจะได้เก่งๆ กันทุกๆ คนเลย


ขอบคุณที่มา : เอกสารการอบรมเรื่องการเรียนรู้พัฒนาสมองอย่างไร (IQ , EQ )